• تاريخ: يکشنبه 16 اسفند 1388

مهدویت در قرآن(5)


           

سؤال: منظور از وعده الهى در آيه 55 سوره «نور» چيست؟
 

جواب: خداى متعال در آيه 55 سوره «نور» مى فرمايد: «خداوند به كسانى از شما كه ايمان آورده اند و اعمال صالح انجام داده اند وعده مى دهد آنها را قطعاً خليفه روى زمين كند، همان گونه كه پيشينيان را خلافت روى زمين بخشيد» (وَعَدَ اللّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَ عَمِلُوا الصّالِحاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِي الأَرْضِ كَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ).
آيه فوق مى گويد: خدا وعده حكومت روى زمين و تمكين دين، آئين و امنيت كامل را به گروهى كه ايمان دارند و اعمالشان صالح است داده است، اما در اين كه: منظور از اين گروه از نظر مصداقى چه اشخاصى است؟ باز در ميان مفسران گفتگو است:


بعضى آن را مخصوص صحابه پيامبر(صلى الله عليه وآله) دانسته اند كه با پيروزى اسلام در عصر پيامبر(صلى الله عليه وآله)، صاحب حكومت در زمين شدند (البته منظور از «ارض» تمام روى زمين نيست بلكه مفهومى است كه بر جزء و كل صدق مى كند).
بعضى ديگر، اشاره به حكومت خلفاى چهار گانه نخستين مى دانند.
بعضى مفهوم آن را چنان وسيع دانسته اند كه اين وعده را شامل تمام مسلمانانى كه داراى اين صفتند مى دانند.


و گروهى آن را اشاره به حكومت مهدى(عليه السلام) گرفته اند كه شرق و غرب جهان در زير لواى حكومتش قرار مى گيرد، آئين حق در همه جا نفوذ مى كند،و ناامنى، خوف و جنگ از صفحه زمين بر چيده مى شود، و عبادت خالى از شرك براى جهانيان تحقق مى يابد.
بدون شك، آيه شامل مسلمانان نخستين مى شود و بدون شك حكومت مهدى(عليه السلام) كه طبق عقيده عموم مسلمانان اعم از شيعه و اهل تسنن، سراسر روى زمين را پر از عدل و داد مى كند ـ بعد از آن كه ظلم و جور همه جا را گرفته باشد ـ مصداق كامل اين آيه است، ولى با اين حال مانع از عموميت و گستردگى مفهوم آيه نخواهد بود.


نتيجه اين كه: در هر عصر و زمان پايه هاى ايمان و عمل صالح در ميان مسلمانان مستحكم شود، آنها صاحب حكومتى ريشه دار و پر نفوذ خواهند شد.
و اين كه بعضى مى گويند: كلمه «ارض» مطلق است و تمام روى زمين را شامل مى شود و اين منحصراً مربوط به حكومت مهدى(عليه السلام) است با جمله «كَمَا اسْتَخْلَفْ...» سازگار نيست; زيرا خلافت و حكومت پيشينيان مسلماً در تمام پهنه زمين نبود.
به علاوه شأن نزول آيه نيز نشان مى دهد كه: حداقل نمونه اى از اين حكومت در عصر پيامبر(صلى الله عليه وآله) براى مسلمانان (هر چند در اواخر عمر آن حضرت) حاصل شده است.


البته محصول تمام زحمات پيامبران، و تبليغات مستمر و پى گير آنها، و نمونه اتم حاكميت توحيد، امنيت كامل و عبادت خالى از شرك در زمانى تحقق مى يابد كه مهدى(عليه السلام) آن سلاله انبياء و فرزند پيامبر اسلام(صلى الله عليه وآله) ظاهر شود، همان كسى كه همه مسلمانان اين حديث را درباره او از پيامبر(صلى الله عليه وآله) نقل كرده اند:
لَوْ لَمْ يَبْقَ مِنَ الدُّنْيا اِلاّ يَوْمٌ لَطَوَّلَ اللّهُ ذلِكَ الْيَوْمَ حَتّى يَلِىَ رَجُلٌ مِنْ عِتْرَتِى، اِسْمُهُ اِسْمِى، يَمْلاَ ُ الأَرْضَ عَدْلاً وَ قِسْطاً كَما مُلِئَتْ ظُلْماً وَ جَوْراً:
«اگر از عمر دنيا جز يك روز باقى نماند، خداوند آن يك روز را آن قدر طولانى مى كند، تا مردى از دودمان من كه نامش نام من است حاكم بر زمين شود، و صفحه زمين را پر از عدل و داد كند، آن گونه كه از ظلم و جور پر شده باشد».


جالب اين كه: مرحوم «طبرسى» در ذيل آيه، مى گويد: از اهلبيت پيامبر(صلى الله عليه وآله)نقل شده است:
اِنَّها فِى الْمَهْدِىِّ مِنْ آلِ مُحَمَّد: «اين آيه درباره مهدى آل محمّد(صلى الله عليه وآله) مى باشد».
در تفسير «روح المعانى» و بسيارى از تفاسير شيعه، از امام سجاد(عليه السلام) چنين نقل شده است كه در تفسير آيه فرمود:
هُمْ وَ اللّهِ شِيْعَتُنا أَهْلَ الْبَيْتِ، يَفْعَلُ اللّهُ ذلِكَ بِهِمْ عَلى يَدَى رَجُل مِنّا، وَ هُوَ مَهْدِىُّ هذِهِ الأُمَّةِ، يَمْلاَ ُ الأَرْضَ عَدْلاً وَ قِسْطاً كَما مُلِئَتْ ظُلْماً وَ جَوْراً، وَ هُوَ الَّذِى قالَ رَسُولُ اللّهُ(صلى الله عليه وآله): لَوْ لَمْ يَبْقَ مِنَ الدُّنْيا اِلاّ يَوْمٌ...:
«آنها به خدا سوگند، شيعيان ما هستند، خداوند اين كار را براى آنها به دست مردى از ما انجام مى دهد كه «مهدى» اين امت است، زمين را پر از عدل و داد مى كند، آن گونه كه از ظلم و جور پر شده باشد، و هم او است كه پيامبر(صلى الله عليه وآله)در حق وى فرموده: اگر از عمر دنيا جز يك روز باقى نماند...».


همان گونه كه گفتيم، اين تفسيرها به معنى انحصار معنى آيه، نيست، بلكه بيان مصداق كامل است.منتها چون بعضى از مفسران همچون «آلوسى» در «روح المعانى» به اين نكته توجه نكرده اند، اين احاديث را مردود شناخته اند.
«قرطبى» مفسر معروف اهل تسنن، از «مقداد بن اسود» چنين نقل مى كند: از رسول خدا(صلى الله عليه وآله) شنيدم، فرمود:
ما عَلى ظَهْرِ الأَرْضِ بَيْتُ حَجَر وَ لا مَدَر اِلاّ أَدْخَلَهُ اللّهُ كَلِمَةَ الاِسْلامِ: «بر روى زمين خانه اى از سنگ يا گل، باقى نمى ماند مگر اين كه اسلام در آن وارد مى شود» (و ايمان و توحيد در سر تا سر روى زمين نفوذ مى كند).(1)

 

-----------------------------------

 

پینوشت ها:

 

1.تفسير نمونه، جلد 14، صفحه 566.
 
------------------------------------
 
منبع:پایگاه اطلاع رسانی آ یت الله مکارم شیرازی 
   
Copyright © 2009 The AhlulBayt World Assembly. All right reserved.