• تاريخ: جمعه 12 شهريور 1389

معرفی اهل بيت(ع) در قرآن؛مهم‌ترين جهت‌گيری صحيفه سجاديه


           

حجت‌الاسلام و المسلمين مهدی رستم‌نژاد، قرآن‌پژوه و عضو هيئت علمی جامعة‌المصطفی(ص)العالمية

  امام سجاد(ع) در صحيفه سجاديه، مقام اهل بيت(ع) را معرفی می‌كنند كه اين مسئله نشان می‌دهد جهت

برجسته‌ای را در اين ادعيه مد نظر قرار داده‌اند و آن معرفی اهل بيت(ع) و مقام و موقعيت آنان در قرآن

است.

  چرا امام سجاد(ع) اين شيوه تبليغی را در تبيين معارف خود برگزيدند؟ اين مسئله به مقتضيات زمان

حضرت(ع) باز می‌گردد؛ زيرا زمان حضرت(ع) زمان خاصی است. امامت امام سجاد(ع) از روز عاشورا شروع

می‌شود و بعد از آن، دو سال و نيم بعد، انقلاب مردم مدينه و واقعه «حرة» را داريم كه به قتل و عام مردم

مدينه منجر می‌شود.

 

اوضاع سياسی آن دوره به هم ريخته و پرآشوب است،  دوره‌ای است كه قيام‌های مختلفی از جمله توابين

و موارد بسيار ديگری در بلاد اسلامی در قلب جهان اسلام در عراق و بين‌النهرين عراق فراوان اتفاق افتاده

است. اهل بيت(ع) تمامی جوان‌هايشان قربانی شده بودند و در واقع نسل پيامبر اكرم(ص) در معرض خطر

جدی بود.

مجموعه اين مسائل و خيلی چيزهای ديگر باعث شد كه امام سجاد(ع) از سلاح دعا استفاده كنند. بهترين

بود برای اين‌كه معارف دين را در زبان دعا بريزد. امام سجاد(ع) شاگردان بسيار كمی دارد و دومين

دوره خانه‌نشينی اهل بيت(ع) است. دوباره امامی مانند اميرالمؤمنين(ع) در خانه نشسته است و تنها چند

نفر همانند ابوحمزه ثمالی و ابن طاووس يمانی دور امام(ع) را گرفتند.

امام سجاد(ع) معارف خود را با توجه به مقتضيات زمانی در قالب دعا بيان كردند كه بهترين قالب است،

علاوه بر آن خود حالت امام سجاد(ع) كه بعد از واقعه كربلا كه حادثه بسيار سنگين و مصيبت والايی بود،

حالت گريه و سوگواری امام سجاد(ع) برای جريان كربلا و جاانداختن فرهنگ اشك، گريه‌ای كه انتقال فرهنگ

و مبانی دينی و پيام انقلاب خونين امام حسين(ع) بود، دست به دست هم می‌دهد تا معارف در قالب دعا ريخته شود.

گريه امام سجاد(ع) گريه مذمومی از روی يأس و نااميدی نبود،  همه اين‌ها دست به دست هم می‌دهد تا

معارف در قالب دعا ريخته شود و اين يعنی هر يك از ائمه(ع) به تناسب زمان، سياست‌گذاری كردند و

مديريت زمان داشتند، امام سجاد(ع) به اين تناسب و مطالبی كه عرض شد در اين قالب معارف را بيان

فرمودند و زبور آل‌ رسول(ص) را تحويل جامعه بشری دادند.

چگونه امام سجاد(ع) توانستند جايگاه واقعی اهل بيت(ع) و وصايت ايشان بعد از رسول اكرم(ص) را در قالب

اين ادعيه بيان فرمايند؟ امام(ع) در تمام ادعيه صحيفه سجاديه با صلوات شروع می‌كنند و با صلوات ختم

می‌كنند و در تمامی فرازها اين چنين می‌كنند.

امام سجاد(ع) دعا را با فرهنگ ذكر رسول اكرم(ص) و آل رسول(ص) عجين می‌فرمودند،  مخصوصا آل

رسول(ص) كه در آن دوره، دوره حذف آل بود. هم دوره اختناق شديد از نظر سياسی و حكومتی است و هم

دوره‌ای است كه از لحاظ فرهنگی هم كارهای زيادی برای حذف جايگاه اهل بيت(ع) انجام می‌دادند.

بنی اميه از قبل، كارهای بسيار بزرگی بر ضد اهل بيت(ع) انجام داده بود كه در اين دوره به اوج رسيده بود

كه به فرمايش امام باقر(ع) روزگارانی در اين دوره بود كه با كمترين اهتمام به ياد و نام اهل بيت(ع) دودمانی

را نابود می‌كردند. دوره‌های اين چنينی بر شيعه گذشته بود. در اين دوره كه اسم بردن از امام(ع) و اهل

بيت(ع) ممنوع است و يك جرم بزرگ سياسی تلقی می‌شود، امام در قالب اين ادعيه از آل رسول(ص)

معارف زيادی را بيان می‌كنند.

غير از اين‌كه فرازهايی در درون دعا برای اين منظور دارند، حضرت دعاهايی برای معرفی مقام اهل بيت(ع)

دارند كه ايشان چه كسانی هستند. امام سجاد(ع) در ضمن دعا و مناجات مقام اهل بيت(ع) را معرفی

می‌كنند كه در ادعيه صحيفه سجاديه و ساير ادعيه منقول از حضرت(ع) فراوان است.

  در بيان نمونه‌ای در اين زمينه به صلوات هر روز شعبان اشاره كنيم:از امام سجاد(ع) روايت شده است:

«اَللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ و َآلِ مُحَمَّدٍ شَجَرَةِ النُّبُوَّةِ وَ مَوْضِعِ الرِّسالَةِ وَ مُخْتَلَفِ الْمَلاَّئِكَةِ وَ مَعْدِنِ الْعِلْمِ وَ اَهْلِ بَیْتِ

الْوَحْىِ. اَللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ و َآلِ مُحَمَّدٍ الْفُلْكِ الْجارِیَةِ فِى اللُّجَجِ الْغامِرَةِ یَامَنُ مَنْ رَكِبَها وَ یَغْرَقُ مَنْ تَرَكَهَا

الْمُتَقَدِّمُ لَهُمْ مارِقٌ وَالْمُتَاَخِّرُ عَنْهُمْ زاهِقٌ وَاللاّزِمُ لَهُمْ لاحِق».

وی اضافه كرد: يا در جای ديگر می‌فرمايند: «اَللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ الطَّیِّبينَ الاْبْرارِ الاْخْيارِ الَّذينَ

اَوْجَبْتَ حُقُوقَهُمْ وَ فَرَضْتَ طاعَتَهُمْ وَ وِلایَتَهُمْ»؛ يعنی كسانی كه رعايت حقوق‌شان را واجب كردی، آل

رسولی كه آنان را مقام امامت بخشيدی. آل رسولی را كه تو آن‌ها را امام امت و حجت بر ناس قرار دادی.

تعابيری از اين دست فراوان است و بايد رساله‌ای در اين زمينه تدوين كرد، افزود: يعنی هم در زمينه معرفی

مقام و جايگاه اهل بيت(ع) و هم آياتی كه درباره آيشان نازل شده است. بسياری از دعاهايی كه از امام

سجاد(ع) است، درباره آياتی است كه در مقام اهل بيت(ع) و مخصوصا در شأن مبارك اميرالمؤمنين(ع) نازل

شده است.

  امام سجاد(ع) آياتی را كه در ارتباط با اميرالمؤمنين(ع) است، در ضمن دعا بيان می‌فرمايند. در حال

مناجات مقام اهل بيت(ع) را معرفی می‌كنند، اين مسئله نشان می‌دهد كه حضرت(ع) جهت برجسته‌ای را

در اين ادعيه مد نظر قرار داده است، و آن معرفی اهل بيت(ع) و مقام و موقعيت آنان در قرآن است.

خبرگزاری قرآنی ايران (ايكنا) 
Copyright © 2009 The AhlulBayt World Assembly . All right reserved