• تاريخ: يکشنبه 13 تير 1389

زمینه به وجود آمدن گروه های فرهنگی در قرآن چیست؟


           

 زمینه به وجود آمدن گروه های فرهنگی در قرآن چیست؟


پاسخ:

«فرهنگ» در لغت به معنای تعلیم و تربیت، علم و دانش و ادب است و به عبارتی، به مجموعه آداب و رسوم و مجموعه علوم و معارف و هنرهای یک قوم فرهنگ گفته می شود.
در اصطلاح نیز به مجموعه برداشت ها، موضع گیری های فکری، هنر، ادبیات، فلسفه، آداب، سنن و رسوم و روابط حاکم بر اجتماع تعریف شده است.


در قرآن کریم، از «فرهنگ» به مفهوم مصطلح آن تعبیری یافت نشد، ولی به طور کلی قرآن کریم از «فرهنگ» در برخی جاها با عنوان «حکم جاهلیت» یاد کرده و در آیات بسیاری به اعتقادات و فرهنگ رایج عصر خود حمله کرده و می فرماید: «اَفَحُكمَ الجهِلِیَّةِ یَبغونَ ومَن اَحسَنُ مِنَ اللَّهِ حُكمًا لِقَومٍ یوقِنون (مائده،50)؛ آیا حکم جاهلیت را می جویید؛ برای گروهی که باور دارند، حکم چه کسی از حکم خدا بهتر است.»


قرآن کریم از فرهنگ گاهی با عنوان «سنن» یاد کرده و در آیات فراوانی، سنت گذشتگان و آداب و رسوم آنها را یاد آوری کرده و می فرماید: « قَد خَلَت مِن قَبلِكُم سُنَنٌ فَسیروا فِى الاَرضِ فَانظُروا كَیفَ كانَ عقِبَةُ المُكَذِّبین (آل‏عمران،137)؛ پیش از شما سنت هایی وجود داشت [و هر قوم طبق اعمال و صفات خود سرنوشت هایی داشتند، که شما نیز همانند آن را دارید] پس بر روی زمین، گردش کنید و ببینید سرانجام کار تکذیب کنندگان [آیات خدا] چگونه بود.»


بنابراین، قرآن کریم گروه های فرهنگی را گاهی با الحادی و الهی معرفی می کند و گروه های الحادی را با بیان شیوه زندگی و نقل آداب و رسوم جاهلیت و ردّ توبیخ آنها و نیز بیان اعتقادات غیر صحیح و باطل دانستن آنها، معرفی می‏کند، و در این راستا فرهنگ کافران، مشرکان، بت پرستان و ... را به عنوان فرهنگ های الحادی و باطل معرفی می نماید؛ برای نمونه، تقلید کور کورانه مردمان جاهلیت را نکوهش کرده و می فرماید: «و هنگامی که به آنها گفته شود، از آنچه خدا نازل کرده است پیروی کنید، می گویند: نه، ما از آنچه پدران خود را بر آن یافتیم، پیروی می نماییم، آیا اگر پدران آنها چیزی نمی فهمیدند و هدایت یافتند [باز از آنها پیروی خواهند کرد]» (بقره، 170).


قرآن کریم، ضمن ارائه فرهنگی صحیح و فراگیر و پایدار، با فرهنگ های غیر الهی و الحادی، به گونه ای اصلاح گرانه بر خورد می کند و مؤلفه های فرهنگ های غیر صحیح را به نقد می کشد و فرهنگ صحیح الهی را نهادینه می کند و گروه های مختلف فرهنگی را با مؤلفه های صحیح و الهی معرفی می نماید که محسنان، صدیقان، عباد الرحمن، متقین، مجاهدان، صالحان و ... جزو این دسته از گروه های فرهنگی به حساب می آیند.


در برخی آیات قرآن کریم عناصر فرهنگ ساز قرآنی به تصویر کشیده شده و نمونه های عینی را ارائه می کند:
برای نمونه، تزویج مسئولیت پذیری و دفاع از کیان جامعه اسلامی (بقره، 218)، فرهنگ جهاد و شهادت (آل عمران، 169)، عدالت محوری در گستره های فردی و اجتماعی (مائده، 8)، اطاعت پذیری از مسئولان بر حق جامعه (نساء، 59)، توجه به فضایل اخلاقی و نهادینه کردن آن و انذار از رذایل اخلاقی (سوره حجرات) و ... .[1]


[1] . برای آگاهی بیشتر ر.ک: قرآن و فرهنگ زمانه، سید محمد علی ایازی، نشر کتاب مبین، تهران.

 

منبع:

مرکز ملی پاسخ گویی به سوالات دینی 

Copyright © 2009 The AhlulBayt World Assembly . All right reserved

Fatal error: Exception thrown without a stack frame in Unknown on line 0